Op elke koffie-Instagram kom je hem inmiddels tegen: een kopje met een vage bruine drab erin en een bijschrift over focus, rust en minder cafeïnecrash. Paddenstoelenkoffie, met reishi, lion's mane of cordyceps erdoorheen, staat opeens in het schap van de Jumbo naast de gewone bonen. Maar tussen de marketingtaal en de daadwerkelijke werking zit een flink gat, en dat is precies wat we hier uitzoeken.
Wat er precies in dat kopje zit
Paddenstoelenkoffie is meestal gewone oploskoffie met een extract van een of meer medicinale paddenstoelen erdoorheen gemengd. De bekendste namen zijn reishi, cordyceps, lion's mane (ook wel pruikzwam), chaga en de nieuwkomer tremella. Elk van die soorten krijgt een eigen belofte mee: reishi zou helpen tegen stress, cordyceps zou je uithoudingsvermogen opkrikken en lion's mane wordt neergezet als brandstof voor je hersenen.
Het gaat dus niet om paddenstoelen zoals je die in de supermarkt koopt voor de risotto. Het zijn geconcentreerde extracten, vaak in poedervorm, die je door je koffie roert of die al vooraf gemengd in een zakje zitten. Sommige merken laten de cafeïne er zelfs helemaal uit en verkopen de paddenstoelenmix als koffiealternatief.
Qua smaak valt het mee als je een beetje aardse ondertoon niet erg vindt. Reishi trekt de koffie licht bitter, chaga doet juist het tegenovergestelde en maakt hem zachter, bijna houtachtig zoet. De meeste merken verbergen dat overigens goed achter cacao of kaneel, waardoor je in een blinde smaaktest niet meteen doorhebt dat er iets afwijkends in je kopje zit.
Waarom het ineens overal opduikt
De timing is geen toeval. Nederlanders zijn de afgelopen jaren massaal gaan letten op wat een drankje behalve smaak nog meer doet. Matcha won terrein op koffie om precies die reden, en dezelfde beweging trekt nu paddenstoelenkoffie de winkelschappen in. Waar matcha vooral op rustige energie leunt, verkoopt paddenstoelenkoffie zich als koffie mét voordeel, zonder dat je je vertrouwde bakkie hoeft in te ruilen.
Er speelt nog iets: veel mensen drinken minder cafeïne dan een paar jaar geleden, maar willen het ritueel van een warm kopje niet kwijt. Een functionele koffie die belooft dat je minder last hebt van een cafeïnedip past precies in dat gat. Diezelfde zoektocht naar drankjes met een functie zie je terug bij tepache, waar mensen fermentatie en gezondheid net zo makkelijk combineren als vroeger een colaatje bij de lunch.
Wat de wetenschap er echt van zegt
Hier wordt het interessant, want de claims lopen ver voor op het bewijs. Voor lion's mane bestaan kleine onderzoeken bij mensen die op bescheiden cognitieve effecten wijzen, maar de meeste studies naar reishi en cordyceps zijn gedaan bij muizen of in een laboratoriumbuis, niet bij mensen die gewoon 's ochtends hun koffie drinken. Cordyceps laat in een enkel onderzoek bij gezonde jonge sporters een meetbare verbetering van het zuurstofverbruik zien, maar dat is iets anders dan de brede belofte "meer energie de hele dag".
Belangrijker nog: in de Europese Unie is er geen enkele officieel goedgekeurde gezondheidsclaim voor deze paddenstoelen. Het Voedingscentrum is daar helder over: een gezondheidsclaim mag alleen op een product staan als die op de Europese lijst van goedgekeurde claims staat, en voor paddenstoelenextracten is dat vooralsnog niet het geval. Dat betekent niet dat de stoffen in reishi of lion's mane nutteloos zijn, maar wel dat de belofte op de verpakking meestal harder klinkt dan wat er onderbouwd kan worden. Er liggen sinds 2010 tientallen claim-aanvragen voor paddenstoelenextracten stil bij de Europese Commissie, precies omdat de onderliggende studies te klein of te dierproefgebonden zijn om als bewijs te gelden.
Zelf uitproberen zonder je hele koffieritueel om te gooien
Wil je het toch proberen, doe dat dan met lage verwachtingen en een scherp oog voor je portemonnee. Een paddenstoelenkoffiepoeder kost al snel drie tot vier keer zoveel als gewone koffie, terwijl de hoeveelheid werkzame stof per kopje vaak klein is. Begin met een kleine verpakking in plaats van meteen een abonnement af te sluiten, veel merken duwen je namelijk richting een vast maandbedrag.
- Kies een merk dat vermeldt hoeveel milligram extract er per kopje zit, niet alleen "bevat reishi"
- Let op of het om het vruchtlichaam of het mycelium (het wortelstelsel) gaat, het vruchtlichaam bevat doorgaans meer van de actieve stoffen
- Verwacht geen wonderen binnen een week, in de weinige humane studies die er zijn, werd wekenlang consistent gebruik gemeten
Twijfel je of het iets voor je is, combineer het dan eerst met iets waar je toch al van houdt. Net als bij gezond comfortfood geldt: een verandering die je volhoudt werkt beter dan een streng regime dat je na twee weken laat vallen.
Wat je morgen in je kopje doet
Paddenstoelenkoffie is geen wondermiddel en ook geen onzin, het zit ergens daartussenin. De ingrediënten zijn interessant genoeg om verder onderzoek te rechtvaardigen, maar nog niet sterk genoeg onderbouwd om je koffieritueel op te baseren. Vind je het lekker en heb je het geld ervoor over, drink het gerust. Reken er alleen niet op dat het je vervangt wat rust, slaap en een normale nachtrust wel degelijk doen. De beste reden om het te proberen is nieuwsgierigheid, niet de belofte op de verpakking.